Paddestoelen kunnen de wereld redden!

Paddestoelen kunnen de wereld redden!

Bij een Franse bedrijfje zitten onderzoekers de hele dag met hun handen in de zwarte aarde. Ze bestuderen er paddestoelen en onderzoeken op welke manier die de bodem proper en gezond houden – zeker nu in de herfst. Want als paddestoelen de bosbodem kunnen reinigen, waarom zouden ze dan ook niet hetzelfde kunnen doen met vervuilde industriegrond? Of met radioactief afval?

Paddestoelen zijn meer dan je denkt

Misschien moeten we eerst even je klassieke beeld van paddestoelen bijstellen. Want als je denkt dat een paddestoel gewoon een stam is, met daarop een rood-met-witte-stippen hoedje, dan mis je vermoedelijk het belangrijkste onderdeel. Want onder de grond zijn al die paddestoelen met elkaar verbonden door een eindeloos web van draadjes. Dat netwerk heet het mycelium, of de zwamvlok. En het is daarin dat de wetenschappers zo geïnteresseerd zijn.

(Klein weetje tussendoor: een mycelium kan wel duizenden jaren oud worden, en gigantisch groot uitgroeien. In Oregon in de Verenigde Staten werd in 2004 een zwamvlok gevonden van 9,7 vierkante kilometer groot. Dat zijn ongeveer 1500 voetbalvelden!)

De wetenschappers hebben ontdekt dat het mycelium van paddestoelen bepaalde enzymen en microben bevat die giftige stoffen kunnen afbreken. De enzymen in het mycelium zijn eigenlijk bedoeld om afval van planten en bladeren af te breken. En dat logisch: in het bos ruimt niemand de gevallen bladeren op zoals in je tuin.

Maar als die gewoon zouden blijven liggen, kan er uiteraard niets meer groeien op de bodem door een gebrek aan licht. Paddestoelen zijn dus eigenlijk de bladruimers van het bos. Ze breken de gevallen bladeren en doden takken af, zodat die weer als voedingsstof dienen voor nieuwe planten en bomen.

Maar de enzymen in het paddestoel-mycelium zijn niet kieskeurig. Als er geen gevallen bladeren in de buurt zijn, maar gevaarlijk afval, gaan ze dat ook te lijf. En het toeval wil dat heel veel giftige stoffen opgebouwd zijn uit gelijkaardige moleculen als degene die we in gevallen bladeren vinden. Lekkernij voor mycelium dus.

Waar gaat het gif naartoe?

Goede vraag! Het mycelium is één groot netwerk dat duizenden of miljoenen paddestoelen met elkaar verbindt. En de hoedjes en stammen van die paddestoelen zijn uitstekende opslagplaatsen voor die stoffen. Daarom zijn zoveel paddestoelen ook erg gevaarlijk om op te eten: ze zitten vol met gif. Maar dat komt natuurlijk omdat ze dat gif uit de bodem gehaald hebben. Die is dus weer proper. En insecten hebben helemaal geen moeite met het gif in de paddestoelen. Zij eten dat gewoon op.

Het doel van de Franse wetenschappers is dus simpel: ze willen specifieke paddestoelsoorten kweken die ze kunnen laten groeien in sterk verontreinigde gebieden. Na verloop van tijd halen die de gevaarlijke stoffen uit de bodem, zodat er alleen nog propere grond overblijft. En die kan dan weer gebruikt worden voor landbouw natuurlijk!

 

Wil je meer weten? Dan klik hier.

Ok, het is gemakkelijk gezegd dat paddestoelen gif uit de bodem halen.
Maar hoe doen ze dat precies?

Eigenlijk heeft alles te maken met chemische reacties. Vervuilende stoffen zijn, net zoals alles op onze planeet, opgebouwd uit moleculen. En die moleculen zijn eigenlijk niet meer dan atomen die op een bepaalde manier gegroepeerd zijn. Atomen zélf zijn onschadelijk. Maar als ze in een bepaalde molecule zitten, zijn ze soms giftig. Vergelijk het gerust met een menthos-muntje dat je in een colafles laat vallen. Het muntje en de cola zélf zijn volledig onschadelijk. Maar als je ze samenbrengt, ontstaat er een explosieve chemische reactie.

Het mycelium bevat enzymen die een chemische reactie doen ontstaan bij die moleculen. Ze breken de giftige moleculen op in kleinere stukjes. En die stukjes zijn op zich helemaal niet meer zo schadelijk.

Werkt het écht?

Ja hoor. Een Amerikaanse expert (Paul Stamets) heeft ooit een experiment uitgevoerd op grond die met diesel vervuild was. Hij verdeelde de grond in vier hopen, waarvan hij er één niet behandelde, en twee vermengde met een hoop bacteriën. De vierde berg grond werd gemengd met schimmels die al snel paddestoelen vormden.
De eerste drie hopen bleven gewoon de hele tijd naar diesel stinken, ook na verschillende weken. Maar de grond van de vierde berg veranderde van zwart naar bruin. Een beetje later kwamen allerlei insecten op de grond af om de paddestoelen op te eten. Niet eens acht weken na de start van het experiment stonden er al nieuwe planten op de grond en was 99% van de diesel verdwenen!

Is dit de oplossing voor al onze problemen?

We gaan er geen wereldvrede mee bereiken. Maar mycelium is wel aan een echte opmars bezig. Naast diesel en olie, blijkt het ook erg nuttig om de giftige stoffen in pampers af te breken. En we gebruiken de zwammen ook al om antibiotica te maken en vaccins tegen verschillende virussen. En zelfs CO2 wordt door paddestoelen gretig opgepeuzeld, wat een cruciale doorbraak zou kunnen zijn in onze strijd tegen de klimaatopwarming.

En dat allemaal dankzij lekkere champignons!

Wist je dat …
● … een paddestoel geen plant is én geen dier? Paddestoelen behoren tot de klasse van de schimmels – een heel eigen categorie!
● … negentig procent van de levende materie in de bosgrond bestaat uit paddestoelen? De rest zijn boomwortels (en een paar verstopte muizen).
● … sommige paddestoelen licht geven in het donker? Dat heet bioluminescentie. Check zeker ons artikel over lichtgevende dieren!
● … een paddestoel zelfs een houten kist helemaal kan opvreten tot er alleen maar een hoopje stof overblijft? Dat duurt wel bijna een eeuw!

Reageer

Fijn dat je van je laat horen!

Wil je werken in de chemie en de life sciences?